Ekinci, Topçu meydanında bulunan Şehbenderiye camiinin bulunduğu yerde İran Konsolosluğu, Vilayet binasının olduğu yerde de Askeriye Hanı olduğunu belirterek “Çamlık alanında yer alan Keşişin Ağılı ve Osrohene Krallığına at mezarlıklar bulunuyor. Buna da Dergezenli mahallesi deniliyordu.” diyerek sözlerini sürdürdü.
12 Eylül sonrası Atatürk Mahallesi olarak bilinen Dergezenli mahallesinde Şehbenderiye ile Topçu hanı arasında kalan meydanı tarihi değerini anlatan Prof. Dr. Ekinci “Bu anlamda Urfa Hokka Meydanı (Harran Kapı Meydanı) Pazar yeri, kırsal ile şehirlinin buluştuğu bir mekân idi. Yeni Urfa olmadığı için meydanlarından da bahsetmek mümkün değil. Sadece eski vilayet alanında yapılan betonarme düzlük alan ile yeni vilayet çevresinde yılan hikâyesine dönüşen sözde düzenlemenin kırıntılarından bahsedilmektedir.
Henüz somutlaşmış bir mimari yapı söz konusu değildir. Eski Urfa’nın meydanları ise farklı fonksiyonları olan alanlardır. İslam şehir uygarlığında meydanların işlevleri: kamusal meydanlar; ticari meydanlar; hükümet meydanları; askeri meydanlar; mahalle meydanları; ulaşım meydanları ve spor meydanlarıdır. Eski Urfa’da yer alan meydanların önemli bir kısmı mahalle meydanlarıdır. Budik Meydanı, Karpuz Meydanı bu tür meydanlardır. Harran Kapıda yer alan Hokka Meydanı ise işlevleri açısından batı meydan kültürü ve Mirbad ile paralellik arzeder. Hokka Meydanı ekonomik faaliyetlerin yürütüldüğü aynı zamanda pazar işlevi olan, kır ve şehirlinin bir araya geldiği meydandır. Topçu Meydanın çevresi ise hem toplumsal hem de ticari faaliyetlerini organize eden bir alandır. Şehbenderiye Mahallesi veya Dergezenli mahallesi doğu-batı ticaretini organize eden bir mekandır. Söz konusu alanda Şehbenderlik (İran konsolusluğu), bir vakfiye ve ona bağlı han, cami ve medrese yer almaktadır. Zamanla sur dışı bir mahalleye dönüşen bu yapılaşma cami ile han arasındaki alandaki boş alan meydan olarak kullanılmıştır. Bu yerleşimin tarihi 1908’dir. İran ticaret konsolosluğuyla başlayan süreç bir mahalleyle sonuçlanmıştır. “ diye konuştu.
VİLAYETİN OLDUĞU YER ASKERİYE (HACI KARA AĞA) HANI
“Aslında kamusal meydan kentsel kültürün potası, ocağı, mübadele ve yaratma yeri olmalıdır. Bu açıdan bakıldığında Topçu meydanın, topçu hanının, Şehbenderlik (İran Ticaret Konsolusluğu) Şehbenderiye Cami ve medresesinin içinde yer aldığı Dergezenli mahallesinin tarihsel kimliği tahrip edilmiştir. Askeriye (Hacı Kara Ağa)hanı yıktırılmış yerine eski vilayet yaptırılmıştır. Cumhuriyet modernleşmesiyle alan hem kurumsal, hem de toplumsal yapıya yapılan derinlemesine müdahalelerle kent hafızası göz ardı edilmiştir."
